Søk i stiler
 

Dialektar - Drammensmålet


Foredrag om dialekter i Norge med hovedvekt på Drammensmålet.
Sjanger:AnnetLastet opp:01.03.2004
Språkform:NynorskForfatter:Anonym
Tema:Dialekter
Verktøy:Utskrift   Del på Facebook



Noreg er på mange måtar dialektanes land. Dialektane er mange, og variasjonen er stor. Og i motsetning til mange andre land er dialektane respekterte. I Noreg blir ein ikkje stempla dersom ein snakkar på ein litt anna måte enn i hovudstaden. Ein annan ting som er annleis i Noreg er korleis språket heile tida utviklar seg. Bare for eit par veker sida gjekk Norsk Språkråd ut med nye rettskivingsformar. Desse er basert på det munnlege språket. Dette viser kor mykje respekt ein har for dialektane, og korleis dei er med på å forme det norske språket heile tida.

 

Dialektane i Noreg blir delt inn i austnorsk og vestnorsk – hovudforskjellane mellom desse to er tjukk l og kløyvd infinitiv i austnorsk, men ikkje i vestnorsk. Vidare kan dialektane lokaliserast etter om dei inneheld jamning (vokalane i infinitiv blir like), palatalisering (ein uttalar ein j i slutten på nokre ord, til dømes mannj, ittj, og reddj), blaute konsonantar, skarre-R, substantivsbøying, og fleire andre særeigne ting. På denne måten kan ein med stor grannsemd  plassera eit talemål i riktig fylke, og nokon gonger endå meir nøyaktig. Det finnes mange slike skilnader på dialektane; for ein som ikkje har vakse opp med det norske språket kan to slike uttalealternativ oppfattast som to forskjellige språk.

 

Drammensmålet er ein austnorsk dialekt. Det inneheld tjukk l, kløyvd infinitiv med endingar på –a og –e, og –a endingar i hokjønn bestemt form eintal. Vidare brukar vi ”jeg” (uttalas jei), ”vi”, og ”ikke”. I utgangspunktet er drammensmålet ganske likt språket i Oslo, altså nokså ”reint” bokmål. Men på eit område skil drammensmålet seg ut; kor ein legg trykket i orda. Drammensarar har ein tendens til å seie ”bannan”, ”avvis” og liknande. Forkortingar og såkalla ”slang” verker meir utbredt i Drammen enn i til dømes Oslo; ”Avvisa æ’kke ø’lakt” med andre ord. Dette varierer sjølvsagt ein god del, og heller ikkje i Drammen snakkar alle likt – heldigvis. Mange i Drammen har eit konservativt språk. Dette gjer seg særleg gjeldande hos de litt eldre, men nokon bydelar peikar seg òg ut. Bebuarane sentralt i byen og i åsane omkring sentrum snakkar ofte langt ”penare” enn andre drammensarar. Elles er det viktig å nemne at ein ofte med eit ”trena øyre” kan høyre kor i byen folk kjem frå; Konnerud har mange eigne uttrykk, deriblant ”Er’re no trøkk?!” og ”D’ække så kjipt!”. Andre bydelar, til dømes Gulskogen, skil seg òg ut på den same måten (Gulskogen blir ofte omtalt som ”Gusjken” av dei som bur der).

 

På landsbasis er ikkje drammensmålet lenger sett ned på. Det var ein periode då folk syntest det høyrdes vulgært ut. Denne meininga hang kanskje igjen frå språkdebatten i åra etter unionsoppløysinga. Det var då ”arbeidarspråket” - eit språk dagens drammensmål ikkje er ulikt -  blei innført; noko middelklassen ikkje var særleg glade for. I ein artikkel i VG for nokon månader sida  sto det faktisk at drammensmål er kult. Ungdommen likar tydeleg ”snarvegar i språket” og ein litt meir ”laid-back” stil. Dette kan tyde at ungdom frå Drammen ikkje lenger vil prøve å gå over til reinare bokmål når dei drar til hovudstaden for å studere.

 

Som eg sa i førre avsnitt går drammensmålet ein lys framtid i møte. Den negative innstillinga mange har hatt overfor dialekten i årevis ser ut til og gradvis forsvinne. Dette førar til at færre vil slutte å snakke ”drammensk” når dei flyttar til andre byar, samtidig som innflyttarar ikkje vil streve like hardt med å unngå påverknad frå drammensarane. Eg trur at drammensmålet kjem til å spreie seg i åra framover, sjølv om norske dialektar generelt er på tilbakegang (sjå neste avsnitt).

 

Fleire og fleire legg bevisst om dialekten sin. Dette er eit gammalt problem, men det er likevel aukande. Særleg i bygdene i innlandet har talemålet blitt totalt forandra i løpet av dei siste 50 åra. Unge folk synest ikkje dialekten er kul nok, og vel derfor å legge han heilt om. Folk flyttar òg meir på seg, noko som gjer at mange føler at det er pinleg og ha ein annleis dialekt; humorprogram på TV, til dømes ”Team Antonsen”, gjer ikkje akkurat saka noko betre. I tillegg blir bygdefolket utsett for så mykje bokmålspåverknad at dialekten er dømt til å tape. 

 

Men dialektane står òg overfor ein annan trussel; påverknad frå andre språk. Ein ser stadig nye ord og uttrykk som i utgangspunktet ikkje er norske. Særleg ungdommen innfører mykje nytt, og engelsk ser ut til å vere den største bidragsytaren. Frå film, TV og musikk kjem det stadig nye innslag til det norske språket. Ord som ein ikkje hadde hørt om for 50 år sida er i dag heilt vanleg. ”-Åssen gikk dæiten i går’a? -Drit i å vær gæi, du er bare djeles fordi jeg har ei skikkelig schpaa kæbe. –Nevah! -Ai havv niids, lissom. –Sårry, mækk! Visste ikke at du var så dæm sensitiv. Sensitiv gai komin’ thru, lissom. –Læksen’a jakkson! Vi snæiks...” Dette er faktisk eit eksempel på ein vanleg samtale mellom to gutar. Det er tydeleg at det norske språket har gått gjennom store forandringar i dei siste åra. Dersom utviklinga fortset slik ho gjer nå vil det norske språket vere forsvunne om ikkje så altfor lenge. Engelsken vil gjere sitt inntog, og Norsk Språkråd vil godkjenne det som skriftspråk fordi skriftspråket skal reflektere talemålet, og folk snakkar engelsk. Det er slik utviklinga er akkurat nå, og det blir spennande å sjå om det berre er ein fase,  eller om norsken sakte med sikkert blir ”fæida” ut...


Kommentarer fra brukere


En gang i blant skrives det kommentarer som mangler seriøsitet eller som ikke har noe med oppgavens tema å gjøre. Hjelp oss å rydde! Klikk 'varsle' nederst til høyre på de meldinger du mener må bort. Så fjerner redaksjonen kommentarene etter hvert.

Peeeeeeeeeel
15.02.2017 10:15

Bra!
17
anbefalinger
Eg heiter pelle og like Elise, ho liker meg ikkje tilbake så eg skal ta sjølvmord så ville bare sei det. Hade  Sad :-\(

John Kristan (mva)
07.12.2015 08:47

Bra!
12
anbefalinger
Nydelig tekst! LASSI, for ein dritt kommentar! Ohhh, get reeeekt! Oh OH he mad breh

LASSI
04.06.2006 21:27

Bra!
8
anbefalinger
Faen for en dritt stil asså

per
18.05.2008 15:11

Bra!
6
anbefalinger
Jeg kjenner ingen i Drammen som snakker så brett som du skal ha det til. I Asker, Bærum om Oslo snakker noen få brett, mens de fleste fint. Sånn er det i Drammen også, uansett hvor i Drammen du bor. Enten Gulskogen, Konnerud eller i sentrum. I forhold til innbyggertallet er det nesten ingen som snakker som brett i Drammen lenger, som sagt kjenner jeg ingen. Kanskje fordi det er så mange innflyttere fra Oslo-området. Men det er kanskje noen sier sjøl i stedet for selv, men ikke så drøyt som du skal ha det til, sånn er det i alle byer, inkludert Oslo. Ikke skriv om ting du ikke vet du. Og den "vanlige" samtalen mellom du gutter, det er det dummeste jeg har lest.

Lasse
10.06.2007 23:00

Bra!
4
anbefalinger
Drammensdialekta, vet du Very Happy :-D
Myjølharumeræia? xP

Maria
17.04.2006 14:51

Bra!
3
anbefalinger
den beste dialekten e uansett bergensk!!

vegz
25.04.2005 12:29

Bra!
2
anbefalinger
halla, hva sjera? schpa schpråk lizzm

Rebellen
06.06.2005 15:37

Bra!
1
anbefalinger
Skjønner ikke hvorfor nynorsk og bokmål må fighte.. Det er digg med dialekter fra møre og sånn, ass

DeVee
07.09.2005 09:15

Bra!
1
anbefalinger
dialekter er hjelper oss å komme sammen  Wink ;-\)

deve
07.09.2005 09:16

Bra!
1
anbefalinger
skriveleif der ja..mente: dialekter hjelper oss å komme nærmere hverandre"

ehm
02.02.2006 19:38

Bra!
1
anbefalinger
grei nok denne! bor du i drammen el? det gjør jeg... er ikke enig i hva du sier! snakker ikke sånn.. avvisa og slikt=/ det handler mer om sosiolekter og at vi ikke ønsker å snakke sånn...

Sofie
02.03.2006 16:01

Bra!
1
anbefalinger
Hei, flott skrevet om dialekta! skriv meir!! kozzi

lol!
15.04.2012 19:41

Bra!
1
anbefalinger
Eg skjønte isje ein dritt!  Very Happy :-D

Magnus Glorup
04.11.2014 12:16

Bra!
1
anbefalinger
Drammensdialekten ligner veldig på den gamle østkantdialekten i Oslo. Hovedforskjellen er at drammensdialekten har en del vikværske trekk. Det heter for eksempel guttær og guttane i stedet for gutter og gutta som det ville blitt i Oslo-Øst. Og så heter det sjøl og mjøl i stedet for sjæl og mjæl. Om noen har noen spørsmål om drammensdialekten så send meg gjerne en e-post til glorup(at)live.no (husk at det skal være en alfakrøll der, men jeg kan ikke bruke den her, for da får jeg postkassen full av spam). Jeg har god peiling og bør kunne svare godt på de fleste spørsmål.
Noen utrykk:
mærrarapp - hestepølse
himkok - hjemmebrennt
å - hva/hvor eks. - å kommer'u fra
ævva - øynene
nævane - nevene
såmmtir - noen ganger
drekke - drikke
måsabjønn - tulling
akalei - umulig
kælva - falt over ende
hu/a - hun
påsa - pose
harra - hare
skarra - skaresnø

KLT
26.04.2010 10:20

Bra!
0
anbefalinger
Bra jobba ! Har vært på jakt etter dette til prøveeksamen. Tusen, tusen takk


06.05.2011 14:23

Bra!
0
anbefalinger
som ein ekte nordfjoring tykkjer eg nordlansk er den beste dialekta Smile :-\)
ingen forventar at dei skal snakkje pent, men tonefall og alt er herligt å hyre på tykkjer eg

Joe
12.02.2014 20:31

Bra!
0
anbefalinger
Takk  Very Happy :-D dette hjelpe verkeleg med oppgåva om dialektar  Very Happy :-D


30.04.2015 11:37

Bra!
0
anbefalinger
tak får stilen eg trenkt den til noe skolearbeid

oluf
07.12.2015 10:16

Bra!
0
anbefalinger
noice


23.09.2016 19:15

Bra!
0
anbefalinger
Stort sett greit og riktig, men den samtalen mellom to gutter har aldri forekommet i Drammen. Det ER dialektforskjeller innafor Drammens grenser, men det er mer sosiolekt-forskjeller.

Dessuten har du to tilfeller av OG der det skal være Å.
Ble dritforbanna av at vår dialekt skal omtales på nynorsk – en nynorskmann har ikke nok peiling på talemålet i Drammen, det er tydelig.


18.03.2017 15:53

Bra!
0
anbefalinger
Jeg heter Kharon jeg liker selina. Hun liker ikke meg. Jeg skal ta seslvmord nå.


Legg inn en melding!
Obs! Meldinger som ikke omhandler oppgavens innhold slettes. Det samme gjelder meldinger uten stor grad av saklighet.
Ditt navn      Din e-mail (valgfritt)
Din kommentar (HTML-tagger fjernes)





På forsiden nå!

Lyktes med Shakira-fleipen

Torsdag skal Shakira angivelig ha blitt mor til en liten gutt, hevdet kjæresten og toppfotballspilleren Gerard Pique - og lyktes med Twitter-spøken.

Les hele saken

   

Holmes tas av tidlig

Katie Holmes opplever nå at teaterforestillingen som er hennes første store oppdrag etter skilsmissen fra Tom Cruise, blir tatt av - svært tidlig.

Les hele saken







 
Req.time: 0.017 sec - 1 pageviews